Kościół pątniczy pw. św. Anny w Oleśnie

wpis w: Drewniany Górny Śląsk | 0

Kościół pw. św. Anny w Oleśnie jest jedną z najoryginalniejszych drewnianych budowli sakralnych w Polsce. Sanktuarium ku czci uwielbianej na Śląsku św. Anny jest jednym z piękniejszych kościołów drewnianych na historycznym Górnym Śląsku, a także jednym z najważniejszych kościołów odpustowych w Diecezji Opolskiej. Wzniesiono go z drewna sosnowego na niezwykłym rzucie, nie spotykanym zarówno na Śląsku jak i w Polsce, co czyni z tej budowli unikat na skalę kraju. Autor, cieśla i architekt Marcin Snopek pochodzący z Krakowa, a osiadły w Gliwicach, zaprojektował świątynię na planie gwiazdy (monstrancji) utworzonej z sześcioboku, z pięcioma kaplicami zamkniętymi dwubocznie i łącznika prowadzącego do nawy. Oryginalność planu i ukształtowania przestrzennego świadczą o dobrej znajomości zasad projektowania, a także o wybitny talencie twórcy. Co istotne, kościół o tak niezwykłej architekturze powstał w latach 1669-1670, czyli w okresie swobód budowlanych przed wprowadzeniem pruskich nakazów. Jest on więc swoistym pomnikiem wolności, co warto podkreślić i nagłośnić.

Dodatkowo kościół pw. św. Anny w Oleśnie posiada wielką wartość niematerialną dla pielgrzymujących wiernych oraz mieszkańców województwa opolskiego. Z historią kościoła związanych jest wiele legend, które do dziś funkcjonują w świadomości mieszkańców. W tym zwłaszcza ta o świętej sośnie, która udzieliła schronienia dziewczynie uciekającej przed zbójcami. Pień tego drzewa do dziś znajduje się w ołtarzu najstarszej z kaplic, która przed przebudową w 1669-1670 była kościołem wzniesionym w 1518 r. o czym świadczy data na belce tęczowej.

Oryginalny w skali kraju kształt kościoła, nawiązujący do pięciopłatkowej róży związany jest z symboliką chrześcijańską i dawną nazwą Olesna „Rosenberg”, mającą odzwierciedlenie w herbie miasta. W 2018 r. świątynia ta będzie obchodzić 500. rocznicę wzniesienia. Była szczególnym miejscem dla tak wybitnych postaci zasłużonych dla Polski i Śląska jak Józef Lompa (1797 – 1863), nauczyciel, historyk, folklorysta, pionier etnografii na Śląsku i prekursor procesu polskiego odrodzenia narodowego na Śląsku. Innym wielkim Polakiem pochodzącym z Olesna był Jan Nikodem Jaroń (1881-1922), dziennikarz i uczestnik III powstania śląskiego, którego rodzina nadal mieszka w Oleśnie.

Z Olesnem związana była też Janina Kłopocka (1904-1982), wybitna działaczka Związku Polaków w Niemczech i autorka znaku „Rodła” oraz wielu grafik prezentujących oleską świątynię (na zdjęciu obok, rep. P. Uchorczak ze zbiorów Muzeum Regionalnego w Oleśnie).

Kościół usytuowany jest na skraju miasta przy drodze z Olesna w kierunku Gorzowa Śląskiego. Otacza go niewielki cmentarz, który nie jest wpisany do rejestru zabytków województwa opolskiego. Sanktuarium pw. św. Anny w Oleśnie nie doczekało się jeszcze pełnej i wyczerpującej naukowej monografii. W literaturze przedmiotu istnieje sporo publikacji – głównie popularnonaukowych – dotyczących tego wyjątkowego drewnianego kościoła.

Fotografie Sławomir Mielnik (dron) i Paweł Uchorczak