Wincenty z Kielczy autor Gaude Mater Polonia

wpis w: Śląscy Bohaterowie Polski | 0

Dnia 8 maja 1254 r. w Krakowie na uroczystości z okazji kanonizacji biskupa Stanisława ze Szczepanowa po raz pierwszy wykonano hymn Gaude Mater Polonia (Ciesz się, Matko Polsko) jako część nieszporną rymowanego oficjum Historia glorisissimi Stanislai. Autorem hymnu jest dominikanin Wincenty z Kielczy (na Śląsku Opolskim), który w dziejach Polski zapisał się jako znany kompozytor, hagiograf i poeta. Urodził się ok. 1200 r. Wykształcenie mógł uzyskać w szkole katedralnej w Krakowie. Około 1222 r. był kapelanem biskupa krakowskiego Iwana Odrowąża (1218 – 1229), który zastąpił Wincentego Kadłubka. Niewiele wiemy o jego życiu.W 1237 r. wziął udział w wyprawie do Modeny mającej na celu sprowadzenie zwłok zmarłego tam w 1229 r. Iwona Odrowąża. Po 1257 r. przebywał w klasztorze dominikanów w Krakowie, a w latach 1258 – 1260 w Raciborzu, gdzie był przeorem. Zmarł 2 stycznia w latach 70. XIII wieku (zachowała się tylko data dzienna jego śmierci).

W historiografii istnieje hipoteza, że Wincenty z Kielczy związany był z dworem księcia opolskiego Władysława, syna księcia Kazimierza I Opolskiego i Wioli. W 1246 r., po bezpotomnej śmierci swojego brata Mieszka II Otyłego Władysław objął księstwo opolsko-raciborskie. Rządził nim do 1282 roku. W dziejach Polski zapisał się jako „ojciec miast górnośląskich” bowiem z jego inicjatywy powstało wiele miejscowości na historycznym Górnym Śląsku w tym m.in.: Bytom, Gliwice, Głogówek, Pszczyna, Wodzisław Śląski, Strzelce Opolskie, Lubliniec, Żory i Rybnik. Przysłużył się również Kościołowi. Był fundatorem klasztorów dominikanów w Raciborzu (w którym przeorem był Wincenty z Kielczy), Cieszynie i Oświęcimiu, cystersów w Rudach, benedyktynów w Orłowej i franciszkanów w Opolu, Bytomiu, Głogówku i Wodzisławiu Śląskim. Po matce odziedziczył ambicje polityczne. Porwał się też na koronę Polski, ale przegrał w starciu z Bolesławem Wstydliwym. Książę Władysław brał udział w uroczystościach kanonizacyjnych św. Stanisława w Krakowie podczas której po raz pierwszy wykonano w/w hymn. Książę był również jednym z pierwszych krzewicieli kultu św. Stanisława na historycznym Górnym Śląsku.

Przypomnijmy, że Gaude Mater Polonia jest średniowieczną, polską pieśnią hymniczną napisaną w 1253 r. w języku łacińskim na melodię chorału gregoriańskiego O salutaris Hostia (O, zbawcza Hostio). Najstarszy zapis hymnu zachował się w Antyfonarzu kieleckim z 1372 r. Pieśń tę śpiewało rycerstwo polskie po odniesionym zwycięstwie. Później towarzyszyła ona uroczystościom narodowym.Kompozycja jedenastozwrotkowej pieśni jest prosta i przejrzysta. Po inwokacji (zwrotka 1) następuje opis zasług biskupa Stanisława za życia, a następnie cudów odbywających się po jego śmierci. Autor wzywa Polskę i Kraków do radości i wdzięczności wobec Boga.

Pierwsza zwrotka, w czterogłosowym opracowaniu Teofila Klonowskiego, jest obecnie śpiewana w czasie inauguracji roku akademickiego, zamiennie z pieśnią Gaudeamus igitur. Najczęściej śpiewa się zwrotki pierwszą i dziesiątą (Ergo felix Cracovia…).

Początkowe zwrotki pieśni w przekładzie Leopolda Staffa:

Gaude mater Polonia
O ciesz się, Matko-Polsko

Łacina Polski
Gaude, mater Polonia, Raduj się, Matko-Polsko,
prole fecunda nobili. w sławne potomstwo płodna!
Summi Regis magnalia Króla królów i najwyższego Pana wielkość
laude frequenta vigili. Uwielbiaj chwałą przynależną.
Cuius benigna gratia Albowiem z Jego łaskawości
Stanislai Pontificis Biskupa Stanisława męki
passionis insignia Niezmierne, jakie on wycierpiał,
signis fulgent mirificis. Jaśnieją cudownymi znaki.
Hic certans pro iustitia, Potykał się za sprawiedliwość,
Regis non cedit furiae: Przed gniewem króla nie ustąpił:
Stat pro plebis iniuria I staje żołnierz Chrystusowy
Christi miles in acie. Za krzywdę ludu sam do walki.
Tyranni truculentiam, Ponieważ stale wypominał
Qui dum constanter arguit, On okrucieństwo tyranowi,
Martyrii victoriam Koronę zdobył męczennika,
Membratim caesus meruit. Padł posiekany na kawałki.
Novum pandit miraculum Niebiosa nowy cud zdziałały,
Splendor in sancto ceritus, Bo mocą swą Niebieski Lekarz
Redintegrat corpusculum Poćwiartowane jego ciało
Sparsum caelestis medicus. Przedziwne znowu w jedno złączył.
Sic Stanislaus pontifex Tak to Stanisław biskup przeszedł
Transit ad caeli curiam, W przybytki Króla niebieskiego,
Ut apud Deum opifex Aby u Boga Stworzyciela
Nobis imploret veniam. Nam wyjednać przebaczenie.
Poscentes eius merita, Gdy kto dla zasług jego prosi,
Salutis dona referunt: Wnet otrzymuje zbawcze dary:
Morte praeventi subita Ci, co pomarli nagłą śmiercią,
Ad vitae potum redeunt. Do życia znowu powracają.
Cuius ad tactum anuli Choroby wszelkie pod dotknięciem
Morbi fugantur turgidi: Pierścienia jego uciekają,
Ad locum sancti tumuli Przy jego świętym grobie zdrowie
Multi curantur languidi. Niemocnych wielu odzyskuje.
Surdis auditus redditur, Słuch głuchym bywa przywrócony
Claudis gressus officum, A chromy kroki stawia raźno,
Mutorum lingua solvitur Niemowom język się rozwiązał,
Et fugatur daemonium. W popłochu szatan precz ucieka.
Ergo, felix Cracovia, A przeto szczęsny ty, Krakowie,
Sacro dotata corpore Uposażony świętym ciałem,
Deum, qui fecit omnia, Błogosław po wsze czasy Boga,
Benedic omni tempore. Który z niczego wszystko stworzył.
Sit Trinitati gloria, Niech Trójcy Przenajświętszej zabrzmi
Laus, honor, iubilatio: Cześć, chwała, sława, uwielbienie,
De Martyris victoria A nam tryumfy męczennika
Sit nobis exsultatio. Niech wyjednają radość wieczną.
Amen Amen