Janina Omańkowska – kobieta symbol, posłanka na Sejm

wpis w: Śląscy Bohaterowie Polski | 0
Zdjęcie pochodzi z planu filmu „Śląskie kobiety – polskie twierdze”

Była wybitną publicystką, nauczycielką i działaczką społeczną. Przewodziła pierwszym obradom Sejmu Śląskiego I kadencji w Katowicach. Otwierając obrady, powiedziała m.in. „Obyż serca nasze przepełnione były duchem zgody, może nawet, jeśli będzie potrzeba, duchem ofiary i zrzeczenia się, a to dlatego, ażeby prace tego Sejmu Śląskiego były jak najobfitsze w owoce dla dobra ludności, którą reprezentuję, dla dobra tej krainy, tej naszej ciaśniejszej Ojczyzny, którą przedstawiamy i dla chwały i dobra naszej szerszej Ojczyzny, Polski. W tej myśli wnoszę okrzyk: Niech żyje lud górnośląski, niech żyje Najjaśniejsza Rzeczpospolita Polska!” (Gazeta Robotnicza, 1922). Jako pierwsza kobieta na Śląsku została odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Polski Polonia Restituta.

Janina Omańkowska wśród zespołu pracowników „Katolika” w Bytomiu w 1919 r. Zbiory PIN – Instytutu Śląskiego w Opolu

Urodziła się 12 maja 1859 r. w Srebrnikach k. Wąbrzeźna na Pomorzu w patriotycznej i katolickiej rodzinie nauczycielskiej Roberta i Elżbiety z Karlińskich. ostała nauczycielką i działaczką społeczną. Była współzałożycielką Towarzystwa Przyjaciół Wzajemnego Pouczania się oraz Opieki nad Dziećmi „Warta”, a także poznańskiej Czytelni dla Kobiet. Prowadziła tajne nauczanie, wygłaszała odczyty, zakładała biblioteki, przeciwdziałała postępującej germanizacji. Za tę działalność została aresztowana w 19220 r. o po głośnym procesie osadzona w więzieniu. Wyszła za kaucją po trzech dniach. Jak podkreślała ówczesna prasa, stała się symbolem – „męczennicą sprawy polskiej”.

W 1902 r. zamieszkała w Bytomiu. Rok później była już w zarządzie pierwszej na Śląsku organizacji kobiecej – Towarzystwa Kobiet Polskich w Bytomiu. Działała też w „Czytelni dla Kobiet” w Katowicach i założyła Czytelnię „Iskra” oraz Towarzystwo Śpiewacze „Sobótka” dla dziewcząt w Bytomiu. W dniu 8 maja 1904 r. zorganizowała wiec kobiet polskich w Bytomiu, a 22 stycznia 1907 r. – w Katowicach. Od 1914 r. przez wiele lat była przewodniczącą Związku Górnośląskich Towarzystw Kobiecych w Bytomiu dla ok. 400. dzieci. Swoje teksty publikowała m.in. w „Głosie Śląskim” (w tym także dodatek dla dzieci „Przyjaciel Dziatwy”), w „Gwieździe”, „Straży nad Odrą” i bytomskim „Katoliku” wydawanym przez Adama Napieralskiego, W Gliwicach; redagowała „Ziarno” i „Głos Śląski”. Podczas akcji plebiscytowej redagowała „Głos Polek”, wydawany przez Polski Komisariat Plebiscytowy.

Wzięła udział w powstaniach śląskich. Podczas I powstania, żony powstańców przychodziły do jej prywatnego mieszkania, gdzie mogły otrzymać pierwsze zapomogi pieniężne, zanim zostało utworzone biuro Czerwonego Krzyża. Wygłaszała liczne prelekcje, publicznie występowała w obronie polskości Śląska i prawa do oświaty dla ubogich. Podczas III powstania zorganizowała akcję aprowizacyjną dla powstańców. Po jej odezwie, opublikowanej w „Katoliku”, kobiety licznie angażowały się do pomocy w powstaniu jako kurierki, sanitariuszki oraz zakładały kuchnie polowe dla powstańców.

W dniach 25-27 stycznia 1921 r. zorganizowała w Gliwicach Zjazd Towarzystw Polek na Śląsku w którym wzięło udział półtora tysiąca kobiet. W tym samym roku została odznaczona odznaką gen. J. Hallera „Za służbę narodową”. W 1922 r., po podziale Śląska i ataku niemieckiej bojówki na jej mieszkanie w Bytomiu przeniosła się do Królewskiej Huty (obecnie Chorzów). Współpracowała z Chrześcijańską Demokracją i Wojciechem Korfantym.

W wyborach 24 września 1922 r. została wybrana do Sejmu Śląskiego I kadencji (1922-1929), jako jedna z dwóch kobiet (wraz z Bronisławą Szymkowiakówną) z listy Bloku Narodowego. Jako Marszałek Senior, mimo sprzeciwu mężczyzn, przewodziła inauguracyjnej sesji Sejmu Śląskiego.

Kierowany przez nią Związek Towarzystw Polek (od czerwca 1927 r. pod nazwą Katolicki Związek Towarzystw Polek) liczył 110 kół i ok. 10 tys. członkiń.

Zmarła 24 sierpnia 1927 roku. Pochowana jest na cmentarzu parafii św. Jadwigi w Chorzowie. Jej imię nosi jedna z ulic miasta i jedna z drużyn harcerskich.

Zdjęcie pochodzi z planu filmowego „Śląskie kobiety – polskie twierdze”
Zdjęcie pochodzi z planu filmu „Śląskie kobiety – polskie twierdze”

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bibliografia:

„Gazeta Robotnicza” z 1922, zbiory Biblioteki Śląskiej w Katowicach

„Głos Polek” z 1927, zbiory Biblioteki Śląskiej w Katowicach

Stefania Ekertowa, Janina Omańkowska [w dziesiątą rocznicę śmierci], Katowice 1937

https://www.miastopoznaj.pl/blogi/z-poznania/6618-janina-omankowska-matki-chrzestne-powstania-wielkopolskiego

https://pl.wikipedia.org/wiki/Janina_Oma%C5%84kowska